Jesień to dobry moment, żeby na chwilę zatrzymać się i spojrzeć na minione miesiące z pewnego dystansu. W branży budowlanej dużo rozmawiamy o efektywności energetycznej, kosztach utrzymania obiektów i nowych technologiach. Coraz częściej wraca jednak do mnie jeszcze jedno pytanie: czy budynki, które projektujemy dzisiaj, będą dobrze funkcjonować w klimacie, który czeka nas za kilkanaście czy dwadzieścia lat? Tegoroczne lato ponownie skłoniło mnie do takich refleksji. Nie chodzi wyłącznie o pojedyncze upalne dni. Coraz większe znaczenie ma częstotliwość, długość i intensywność okresów wysokich temperatur. Zmieniają się warunki, w których pracujemy, odpoczywamy i korzystamy z budynków. A to oznacza, że musimy na nowo spojrzeć na sposób ich projektowania. Jeszcze kilka lat temu, kiedy rozmawialiśmy o energooszczędności, niemal cała uwaga skupiała się na zimie. Zastanawialiśmy się, jak ograniczyć straty ciepła, zmniejszyć rachunki za ogrzewanie i poprawić izolacyjność przegród. To nadal ważne kwestie. Dzisiaj jednak nie możemy zatrzymywać się na nich.

Lato 2026 przypomniało nam, że klimat się zmienia

Dane opublikowane w październiku przez Copernicus Climate Change Service pokazują, że lato 2026 było trzecim najcieplejszym latem w historii pomiarów w Europie. W Europie Zachodniej odnotowano natomiast najcieplejszy sezon letni w historii pomiarów. Szczególnie wymowna jest informacja dotycząca stresu cieplnego: pod koniec lata aż 52 proc. powierzchni Europy doświadczyło co najmniej bardzo silnych warunków stresu cieplnego. W Polsce przebieg sezonu był bardziej zróżnicowany regionalnie. Przykładowo sierpień, według danych IMGW, był miesiącem bardzo ciepłym, ale nie rekordowym. Nie potrzebujemy jednak kolejnego krajowego rekordu temperatury, żeby dostrzec szerszy trend.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazuje, że od 1951 roku średnia roczna temperatura w Polsce wzrosła o około 2°C. To tempo ocieplenia dwukrotnie wyższe niż średnia globalna. Dla mnie te liczby są ważnym sygnałem nie tylko w kontekście ochrony środowiska, ale również odpowiedzialności za sposób, w jaki budujemy. Warto przy tym zachować właściwą perspektywę. Nie wiemy dziś dokładnie, jakie temperatury przyniesie lato 2027 roku. Prognozy sezonowe, takie jak te przygotowywane przez ECMWF, opisują przede wszystkim prawdopodobieństwo warunków cieplejszych lub chłodniejszych od normy, a nie konkretną pogodę na dany dzień. Nie musimy jednak znać temperatury przyszłego lata, żeby już teraz uwzględniać ryzyko przegrzewania budynków w projektach. To właśnie jest dla mnie najważniejszy wniosek z tegorocznego sezonu: projektowanie nie może opierać się wyłącznie na tym, jakie warunki klimatyczne znamy z przeszłości.

Komfort cieplny zaczyna się na etapie projektu

Mam wrażenie, że przez lata przyzwyczailiśmy się myśleć o komforcie cieplnym dość schematycznie. Jeżeli zimą będzie za zimno, uruchomimy ogrzewanie. Jeżeli latem zrobi się za gorąco, włączymy klimatyzację. Tymczasem dobrze zaprojektowany budynek powinien w pierwszej kolejności ograniczać wpływ warunków zewnętrznych na temperaturę we wnętrzu. Instalacje grzewcze i chłodzące są oczywiście potrzebne, ale nie powinny być jedyną odpowiedzią na problemy, którym można zapobiegać już na etapie projektowania.

Lubię porównanie budynku do dobrego termosu. Nie chodzi tylko o zatrzymywanie ciepła zimą, ale również o ochronę przed nadmiernym nagrzewaniem latem. W praktyce oznacza to kilka istotnych decyzji projektowych. Znaczenie ma odpowiednia izolacyjność przegród, ograniczanie niekontrolowanych zysków ciepła, właściwe rozmieszczenie i wielkość przeszkleń, zewnętrzne osłony przeciwsłoneczne, zacienienie, a także dobrze zaprojektowana wentylacja. Liczy się również masa termiczna budynku i możliwość wykorzystania chłodniejszego powietrza nocą, jeśli pozwalają na to warunki i rozwiązania techniczne. To nie są detale architektoniczne. To decyzje, które wpływają na późniejsze zużycie energii, komfort użytkowników i koszty eksploatacji obiektu.

Energooszczędny budynek musi być przygotowany również na upały

Przez lata energooszczędność kojarzyła się przede wszystkim z ograniczaniem zapotrzebowania na ogrzewanie. Dzisiaj takie podejście jest już niewystarczające. Musimy patrzeć na bilans energetyczny budynku w całym roku, uwzględniając również energię potrzebną do chłodzenia.  Ma to szczególne znaczenie w obiektach, w których ludzie spędzają wiele godzin dziennie: biurach, zakładach produkcyjnych, magazynach czy budynkach użyteczności publicznej. Wysoka temperatura we wnętrzu wpływa nie tylko na komfort, ale również na koncentrację, bezpieczeństwo i warunki pracy. Nie chodzi więc o to, żeby każdy budynek wyposażyć w coraz większe systemy klimatyzacji. Znacznie rozsądniej jest ograniczać zapotrzebowanie na chłodzenie już na poziomie architektury i rozwiązań technicznych. Dobrze zaprojektowana osłona przeciwsłoneczna czy odpowiednio dobrane przeszklenia mogą mieć znaczenie równie duże jak późniejsze parametry instalacji.

W tym kierunku zmienia się również europejskie podejście do efektywności energetycznej. Zmieniona dyrektywa EPBD coraz mocniej akcentuje potrzebę poprawy charakterystyki energetycznej budynków i ograniczania ich zapotrzebowania na energię. Dla inwestorów i projektantów to kolejny argument, żeby patrzeć na budynek całościowo, a nie rozpatrywać osobno jego konstrukcję, instalacje i sposób użytkowania.

Budujemy na kilkadziesiąt lat. Musimy myśleć dalej niż o kolejnym sezonie

Jest jeszcze jeden aspekt, o którym często rozmawiam z zespołami projektowymi i inwestorami. Budynek nie powstaje na jeden sezon ani nawet na jedną dekadę. Decyzje podejmowane dzisiaj będą wpływały na jego funkcjonowanie również w latach czterdziestych czy pięćdziesiątych tego wieku. To duża odpowiedzialność. Nie jesteśmy w stanie przewidzieć dokładnie, jak będzie wyglądała pogoda za dwadzieścia lat. Możemy jednak korzystać z prognoz klimatycznych, analizować scenariusze i uwzględniać w projektach ryzyka, które stają się coraz bardziej prawdopodobne. Dla mnie oznacza to zmianę sposobu myślenia o roli architekta, projektanta i inwestora. Nie wystarczy zaprojektować budynek, który spełnia dzisiejsze wymagania techniczne. Trzeba zastanowić się, czy zachowa swoją funkcjonalność również w zmienionych warunkach. Czy będzie zapewniał odpowiedni komfort? Czy jego systemy techniczne poradzą sobie z większym zapotrzebowaniem na chłodzenie? Czy otoczenie budynku będzie sprzyjało ograniczaniu nagrzewania?

Coraz większą rolę odgrywa tu także adaptacja do zmian klimatu. Zieleń, zacienienie, powierzchnie przepuszczalne i rozwiązania retencyjne nie powinny być traktowane jako estetyczny dodatek. Wpływają na mikroklimat otoczenia, gospodarowanie wodą i odporność całego terenu na ekstremalne zjawiska pogodowe.

Przyszłość budownictwa zaczyna się od właściwych pytań

W Grupie WPIP coraz częściej patrzymy na inwestycje właśnie w taki sposób. Interesuje nas nie tylko to, czy budynek będzie funkcjonalny i efektywny energetycznie w dniu oddania do użytkowania. Ważne jest również to, jak będzie działał przez kolejne lata i czy jego rozwiązania pozostaną adekwatne do zmieniających się warunków. W praktyce oznacza to łączenie kompetencji projektowych, wykonawczych i instalacyjnych już na wczesnym etapie inwestycji. Pozwala to podejmować bardziej świadome decyzje dotyczące konstrukcji, materiałów, izolacyjności, wentylacji, chłodzenia i wykorzystania energii. Im wcześniej te kwestie zostaną ze sobą powiązane, tym większa szansa na stworzenie obiektu, który będzie dobrze funkcjonował w długiej perspektywie.

Po tegorocznym lecie mam jeszcze mocniejsze przekonanie, że efektywność energetyczna i odporność klimatyczna powinny iść w parze. Nie możemy projektować budynków wyłącznie na podstawie warunków, które znamy z przeszłości. Musimy brać pod uwagę również te, które coraz wyraźniej rysują się na horyzoncie. Dobra architektura nie polega przecież tylko na odpowiadaniu na aktualne potrzeby. Polega również na przewidywaniu, jak będą zmieniać się warunki życia i pracy ludzi, którzy będą z tych budynków korzystać.

Nie wiemy dokładnie, jakie będzie lato 2027 roku. Wiemy natomiast, że budynki, które dziś projektujemy, będą musiały radzić sobie z klimatem kolejnych dekad. I właśnie z taką perspektywą powinniśmy je tworzyć.

Udostępnij:

Smart City to miasto
szczęśliwych ludzi.

Dariusz Stasik

Obserwuj na Instagramie