Dlaczego jedne miejskie dzielnice żyją przez cały dzień, podczas gdy inne pustoszeją zaraz po wyjściu mieszkańców do pracy? Co sprawia, że w jednym miejscu czujemy, że chcemy zostać na dłużej, a przez inne tylko przechodzimy? Odpowiedzi warto szukać w sposobie projektowania miasta – od układu ulic po funkcje parterów i miejsca codziennych spotkań.
30 października uczestniczyłem w spotkaniu „Miasta, które inspirują do życia” w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Prelegentami byli Karol Marcinkowski, Peter Bur Andersen i Morten Schmidt, a debatę moderował Filip Springer. Rozmawialiśmy o holistycznym planowaniu, roli architektury i przyszłości miast. Przede wszystkim jednak – o ludziach, którzy z tych miast korzystają.
To tematy bliskie mi od lat. Na blogu wielokrotnie wracałem do Kopenhagi, przyjaznych przestrzeni i znaczenia sąsiedzkich relacji. Poznańskie spotkanie było okazją, by przyjrzeć się tym zagadnieniom z perspektywy duńskich projektantów i zastanowić się, jakie wnioski możemy wykorzystać u siebie.
Życie między budynkami
Peter Bur Andersen zwracał uwagę na znaczenie lokalnych sklepów, warsztatów, przedsiębiorców i miejsc produkcji. Same osiedla mieszkaniowe, nawet starannie zaprojektowane, potrzebują otoczenia, które daje ludziom powody do wyjścia z domu. Kultura, rekreacja i handel współtworzą codzienne życie miasta.
Łatwo zrozumieć tę zależność, kiedy spojrzymy na własną ulicę. Piekarnia otwierana rano, warsztat rowerowy, niewielka kawiarnia, biblioteka czy plac zabaw przyciągają różne osoby o różnych porach. Dzięki nim spotykamy sąsiadów, poznajemy lokalnych przedsiębiorców i zaczynamy czuć się częścią miejsca.
Z perspektywy inwestora oznacza to konieczność zadawania pytań już na początku projektu. Jakie usługi będą tutaj potrzebne? Czy lokale w parterach pozwolą je prowadzić? Czy dojście do nich będzie wygodne? Gdzie można usiąść, zatrzymać się z dzieckiem, porozmawiać?
Życie dzielnicy warto planować równie uważnie jak jej zabudowę. Trudno oczekiwać, że pojawi się samo po oddaniu ostatniego budynku.
Kopenhaga: rozwój zakorzeniony w miejscu
Dobrym kontekstem dla tej rozmowy jest kopenhaskie Refshaleøen – dawny teren stoczniowy, którego przemysłowa historia łączy się dziś z działalnością kulturalną, gastronomiczną i twórczą.
W konkursowej koncepcji rozwoju tego obszaru, przygotowanej przez zespół z udziałem BRIQ, ważne miejsce zajmowało zachowanie lokalnej produkcji, warsztatów oraz istniejących inicjatyw. Projektanci rozmawiali z działającymi tam podmiotami i szukali sposobu, by przyszła zabudowa rozwijała charakter miejsca. Była to propozycja konkursowa, która nie została wybrana do realizacji, ale pokazuje interesujący sposób myślenia o przekształcaniu miejskich terenów. Opis koncepcji Refshaleøen — BRIQ. Historia miejsca może podpowiedzieć kierunek jego rozwoju. Dotyczy to również polskich terenów poprzemysłowych, gdzie o atrakcyjności przyszłej dzielnicy mogą zdecydować zachowany warsztat, pracownia czy budynek, z którym ludzie wiążą własne wspomnienia.
Aarhus: muzeum jako część codzienności
W wystąpieniu Mortena Schmidta pojawił się temat Aarhus i znaczenia instytucji kultury dla rozwoju miasta. To szczególnie ciekawa perspektywa podczas spotkania odbywającego się właśnie w muzeum. Warto w tym kontekście przyjrzeć się ARoS w Aarhus, zaprojektowanemu przez Schmidt Hammer Lassen. Przez parter budynku poprowadzono ogólnodostępne przejście, które łączy muzeum z siecią miejskich ulic. Architektura ułatwia w ten sposób kontakt instytucji z codziennym ruchem miasta. Opis projektu ARoS — Schmidt Hammer Lassen. Ten konkretny zabieg dobrze pokazuje, jak decyzja projektowa może wpłynąć na relację budynku z otoczeniem. Muzeum staje się miejscem, z którym można mieć kontakt również podczas zwykłego spaceru.
Rozmowa o takich inwestycjach wymaga szerokiego spojrzenia na ich wartość. Obok kosztów budowy i utrzymania warto rozważać dostęp do kultury, możliwości edukacji, atrakcyjność okolicy i przestrzeń do spotkań. Efekty te trudno zamknąć w jednym wskaźniku, a przecież mają znaczenie dla mieszkańców i lokalnej gospodarki.
Architekt, który potrafi słuchać
Podczas debaty prowadzonej przez Filipa Springera pojawił się również wątek architekta jako mediatora. Morten Schmidt mówił o rozmowie z mieszkańcami, poznawaniu ich potrzeb i godzeniu różnych interesów. To wymagająca część projektowania. Inwestor potrzebuje przedsięwzięcia, które będzie uzasadnione ekonomicznie. Mieszkańcy oczekują wygody, spokoju i dostępu do usług. Samorząd musi uwzględniać infrastrukturę oraz długofalowy rozwój. Lokalni przedsiębiorcy potrzebują warunków do prowadzenia działalności. Dobry projekt wymaga zrozumienia tych perspektyw i przełożenia ich na konkretne rozwiązania. Rozmowa rozpoczęta odpowiednio wcześnie pozwala dostrzec problemy, których nie widać na planie: brak bezpiecznego przejścia, ważny pieszy skrót, potrzebę zacienienia placu czy trudności z dostawami do sklepu.
Wiedza użytkowników jest cennym materiałem do projektowania. Trzeba stworzyć warunki, żeby mogła wybrzmieć.
Co z tej rozmowy wynika dla nas?
Jako przedsiębiorca i inwestor z Poznania widzę w tej rozmowie konkretne zadanie: oceniając projekt, patrzeć również poza granice działki. Zastanowić się, jak nowa inwestycja połączy się z sąsiedztwem, co wniesie do okolicy i jak będzie działać po kilku czy kilkunastu latach. To łączy się z opisywaną przeze mnie wcześniej ideą miasta 15-minutowego. Bliskość usług, pracy, zieleni i kultury daje mieszkańcom większą swobodę organizowania dnia. Pozwala odzyskać czas, który inaczej pochłaniają dojazdy.
Duńskie doświadczenia są dla mnie inspiracją do stawiania takich pytań także w Poznaniu. Każde miasto potrzebuje własnych odpowiedzi, uwzględniających jego historię, możliwości i potrzeby mieszkańców.
